Leczenie jaskry u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

W ciąży i nawet dłuższy czas po porodzie dochodzi do różnego typu zmian hormonalnych, które mogą obniżać poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego. To hormonalne obniżenie ciśnienia nie jest jednak najczęściej wystarczające u kobiet chorych na jaskrę. Aby zatrzymać rozwój choroby konieczne jest w takim przypadku zastosowanie leczenia farmakologicznego.

Ze względu na to, że większość preparatów stosowanych w leczeniu jaskry jest zaliczanych do grupy leków mogących uszkodzić płód, jest to bardzo duży problem. Pacjentka leczona na jaskrę bezwzględnie powinna poinformować lekarza o ciąży, gdyż stałe stosowanie leków, a w szczególności w pierwszym trymestrze ciąży, może spowodować zaburzenia rozwoju płodu. Stosowanie leczenia farmakologicznego w takich przypadkach musi być rozpatrzone indywidualnie i zastosowane jedynie wówczas, gdy w przypadku zaprzestania leczenia istnieje ryzyko progresji choroby u matki. Niezmiernie ważne jest by lekarz upewnił się, że pacjentka umie prawidłowo zakraplać krople tak, by nie dopuścić do przedostawania się ich do nosa, skąd w łatwy sposób wchłaniają się do krwioobiegu i mogą docierać przez łożysko do rozwijającego się płodu.

Ze względu na bezpieczeństwo stosowania w ciąży leki dzieli się na pięć grup: A, B, C, D, X, od leków bezpiecznych z grupy A do leków z grupy X, przeciwwskazanych w ciąży. Należy pamiętać, że kwalifikacja leku do danej grupy dokonywana jest wyłącznie w oparciu o badania na zwierzętach, nie prowadzi się w tym przypadku badań doświadczalnych na ludziach, więc o ich wpływie na organizm ludzki możemy jedynie wnioskować. Leki przeciwjaskrowe są zaklasyfikowane do grupy C, z wyjątkiem brimonidyny (grupa B). Jakkolwiek nie wykazano w badaniach negatywnego wpływu brimonidyny na płód to jednak trzeba mieć świadomość, że brimonidyna ma niekorzystny wpływ na centralny układ nerwowy. Ma ona zdolność przechodzenia przez łożysko, a ze względu na brak badań u ludzi nie można całkowicie wykluczyć jej bardziej niż to się wydaje niepożądanego działania. Dyskutowana jest możliwość stosowania blokerów receptorów beta w minimalnych dawkach. Natomiast prostaglandyny, parasympatykomimetyki i inhibitory anhydrazy węglanowej nie powinny być stosowane w ciąży ze względu na teoretyczną możliwość wywoływania wad u płodu.

Panuje pogląd, że w przypadku pacjentek jaskrowych w ciąży ze względu na możliwość uszkodzenia płodu bardziej wskazane jest stosowanie leczenia laserowego. Najczęściej wykonywana jest trabekuloplastyka, zabieg dość bezpieczny, chociaż mniej skuteczny w obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego a także w zaburzeniach rozwojowych kąta przesączania, charakterystycznych dla młodych kobiet.

W przypadku braku efektów leczenia farmakologicznego lub trabekuloplastyki należy rozważyć wykonanie zabiegu laserowej destrukcji ciała rzęskowego lub chirurgicznego zabiegu operacyjnego.

W przypadku pacjentek karmiących piersią również stosuje się specjalne postępowanie. Większość leków przechodzi do mleka matki i może powodować działania niepożądane u dziecka, a nawet zaburzać jego prawidłowy rozwój. Za najbardziej bezpieczne uważa się w tym przypadku inhibitory anhydrazy węglanowej i blokery receptorów beta oraz oczywiście wykonanie zabiegu laserowego, dającego jakąś szansę na obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zmniejszenie ryzyka postępu jaskry.

Ogólnie rzecz ujmując powszechnie uznawane za skuteczne metody leczenia farmakologicznego nie są rekomendowane dla kobiet w ciąży i matek karmiących ze względu na spore ryzyko działań niepożądanych u dziecka, a drugiej strony metody uznawane za względnie bezpieczne nie obiecują skuteczności. Z tego względu wskazane są częstsze kontrole okulistyczne z badaniem ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz szczegółową oceną tarczy nerwu wzrokowego i postępu zmian w polu widzenia. Kluczowa jest ocena progresji zmian. Bez niej lekarzowi trudno jest podejmować prawidłowe decyzje co do leczenia lub jego zaniechania, lub też co do form tego leczenia.

Barbara Polaczek-Krupa